US Attack on Qeshm Island अमेरिकेचा इराणच्या केश्म बेटावर मध्यरात्री हल्ला; जाणून घ्या महत्त्व

US Attack on Qeshm Island अमेरिकेचा इराणच्या केश्म बेटावर मध्यरात्री हल्ला; जाणून घ्या हे बेट इतके महत्त्वाचे का?

पश्चिम आशियातील तणाव पुन्हा एकदा धोकादायक टप्प्यावर पोहोचला आहे. अमेरिकेने इराणच्या दक्षिणेकडील केश्म (Qeshm) बेटावर मध्यरात्री केलेल्या हल्ल्यामुळे संपूर्ण जगाचे लक्ष पुन्हा हॉर्मूझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) आणि पर्शियन आखाताकडे वळले आहे. या कारवाईनंतर केवळ अमेरिका आणि इराणमधील संघर्ष तीव्र होण्याची भीती व्यक्त होत नाही, तर जागतिक तेल पुरवठा, आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि मध्यपूर्वेतील सुरक्षेवरही त्याचे दूरगामी परिणाम होऊ शकतात. अलीकडील अहवालांनुसार अमेरिकेने इराणच्या लष्करी क्षमतेला धक्का देण्यासाठी केश्म बेटावरील अनेक महत्त्वाच्या ठिकाणांना लक्ष्य केले आहे. (COURTESY The Guardian)

(COURTESY FIRST POST)

केश्म बेट इतके महत्त्वाचे का?

केश्म हे इराणचे सर्वात मोठे बेट असून ते हॉर्मूझ सामुद्रधुनीच्या अगदी प्रवेशद्वारावर वसलेले आहे. ही सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी व्यापार मार्गांपैकी एक मानली जाते. जगातील मोठा हिस्सा कच्च्या तेलाचा आणि द्रवरूप नैसर्गिक वायूचा (COURTESY LNG) पुरवठा याच मार्गाने होतो.

ऊर्जा तज्ज्ञांच्या मते, या मार्गात कोणताही अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक बाजारात तेलाच्या किमती झपाट्याने वाढू शकतात. त्यामुळे हॉर्मूझवर नियंत्रण ठेवण्याची क्षमता असलेले केश्म बेट इराणसाठी अत्यंत महत्त्वाचे सामरिक केंद्र बनले आहे. (COURTESY Al Jazeera)

इराणचा ‘मिसाईल फोर्ट्रेस’

गेल्या काही वर्षांत इराणने केश्म बेटाचा मोठ्या प्रमाणावर लष्करी विकास केला आहे. आंतरराष्ट्रीय संरक्षण विश्लेषकांच्या माहितीनुसार, येथे भूमिगत बोगदे, क्षेपणास्त्र साठवणूक केंद्रे, ड्रोन तळ, नौदलाच्या वेगवान हल्लेखोर बोटी आणि जहाजविरोधी क्षेपणास्त्रे तैनात करण्यात आली आहेत.

या बेटावरील भूमिगत “मिसाईल सिटी”मुळे इराणला आखातातील कोणत्याही हालचालींवर तात्काळ प्रतिसाद देण्याची क्षमता मिळते. त्यामुळेच अमेरिका आणि तिचे मित्रदेश या भागाकडे अत्यंत संवेदनशील दृष्टीने पाहतात. (Al Jazeera)

अमेरिकेचा हल्ला का?

अमेरिकेच्या संरक्षण अधिकाऱ्यांच्या मते, या कारवाईचा उद्देश इराणच्या नौदल आणि क्षेपणास्त्र क्षमतेला मर्यादित करणे हा होता. अमेरिकेचा दावा आहे की, इराणकडून व्यापारी जहाजांना आणि आखातातील नौवहनाला वाढता धोका निर्माण होत असल्याने ही कारवाई करण्यात आली.

अहवालांनुसार, या हल्ल्यात रडार यंत्रणा, लष्करी कमांड सुविधा, ड्रोन तळ आणि क्षेपणास्त्राशी संबंधित ठिकाणांना लक्ष्य करण्यात आले. (Al Jazeera)

हॉर्मूझ सामुद्रधुनीचे जागतिक महत्त्व

हॉर्मूझ सामुद्रधुनी हा केवळ प्रादेशिक नव्हे तर जागतिक अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा दुवा आहे. सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिरात, कुवेत, इराक आणि कतार यांसारख्या तेल उत्पादक देशांचा मोठा निर्यात व्यापार याच मार्गावर अवलंबून आहे.

जर या मार्गावर लष्करी संघर्ष वाढला किंवा जहाजांची वाहतूक विस्कळीत झाली, तर त्याचा परिणाम जगभरातील इंधन दर, महागाई आणि पुरवठा साखळीवर होऊ शकतो. त्यामुळे या भागातील प्रत्येक लष्करी हालचालीकडे आंतरराष्ट्रीय बाजार बारकाईने लक्ष ठेवून असतो. (AP News)

इराणची संभाव्य प्रतिक्रिया

इराणने यापूर्वी अनेकदा स्पष्ट केले आहे की, त्याच्या सार्वभौमत्वावर हल्ला झाल्यास तो कठोर प्रत्युत्तर देईल. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) कडे आखातातील जलद हल्ला करणाऱ्या नौका, ड्रोन आणि जहाजविरोधी क्षेपणास्त्रांचा मोठा साठा आहे.

विश्लेषकांच्या मते, अशा परिस्थितीत इराण थेट लष्करी कारवाई, समुद्री वाहतुकीवर दबाव किंवा अमेरिकन हितसंबंधांवर अप्रत्यक्ष हल्ल्यांचा मार्ग स्वीकारू शकतो. त्यामुळे या संघर्षाचे पडसाद संपूर्ण मध्यपूर्वेत उमटण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. (Reuters)

जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम

तेलाच्या किंमतींमध्ये चढ-उतार सुरू झाले असून गुंतवणूकदार सुरक्षित पर्यायांकडे वळताना दिसत आहेत. आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारात अस्थिरता वाढल्यास भारतासारख्या मोठ्या तेल आयातदार देशांवरही त्याचा आर्थिक परिणाम होऊ शकतो.

विशेषतः पेट्रोल-डिझेलचे दर, वाहतूक खर्च आणि महागाईवर त्याचा अप्रत्यक्ष परिणाम होण्याची शक्यता अर्थतज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. (COURTESY The Guardian)

पर्यटनापासून रणांगणापर्यंतचा प्रवास

एकेकाळी नैसर्गिक सौंदर्य, खाऱ्या गुहा आणि पर्यटनासाठी प्रसिद्ध असलेले केश्म बेट आज इराणच्या सर्वात संवेदनशील लष्करी ठिकाणांपैकी एक बनले आहे. गेल्या काही वर्षांत येथे मोठ्या प्रमाणावर संरक्षणात्मक पायाभूत सुविधा उभारण्यात आल्या असून, उपग्रह चित्रांमधूनही त्याचे संकेत मिळाले आहेत. त्यामुळे हे बेट आता केवळ पर्यटनस्थळ नसून आखाती सामरिक समीकरणातील निर्णायक केंद्र मानले जाते.

निष्कर्ष

केश्म बेटावरील अमेरिकेचा हल्ला हा केवळ एका बेटावरील लष्करी कारवाईचा विषय नाही, तर तो पश्चिम आशियातील बदलत्या सामरिक समीकरणांचा महत्त्वाचा भाग आहे. हॉर्मूझ सामुद्रधुनीवरील नियंत्रण, जागतिक ऊर्जा सुरक्षा, इराणची लष्करी ताकद आणि अमेरिकेचे आखाती धोरण या सर्वांचा केंद्रबिंदू आज केश्म बेट बनले आहे.

यापुढे अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव किती वाढतो, हॉर्मूझ सामुद्रधुनीतील वाहतूक कितपत सुरक्षित राहते आणि जागतिक तेल बाजारावर त्याचा किती परिणाम होतो, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. सध्या परिस्थिती अत्यंत संवेदनशील असून प्रत्येक घडामोडीवर आंतरराष्ट्रीय समुदाय बारकाईने नजर ठेवून आहे.